| |
TANILAMA
Özrün düzeltilmesi,konuşmanın geliştirilebilmesi için özürlü
bireyin tanınması ve özüre ilişkin doğru bir tanının
konulabilmesi önemlidir.
Kekemeliğe özgü olarak kekemeliğin; gelişim biçimini,olasılı
nedenlerini,devam etmesini ve ağırlaşmasını etkileyen
koşulları,sağaltımında yardımcı olabilecek koşulları ortaya
çıkaracak türden bilgilerintoplanılmasına yardımcı
olabilecek koşulları ortaya çıkaracak türden bilgilerin
toplanılmasına özen gösterilmeli.Bunu sağlayabilmek için
çocuğun kendisiyle ve çevresiyle gerektiği kadar görüşme
yapılmalıdır.Bu incelemeler sırasında kekemeliğin
belirtileri,kekemelikle birleşen diğer olumsuz özelliklerin
neler olduğu,kekelenen durum ve koşulların neler
olduğu,kekemeliğin ağırlık derecesi,yakınların kekemeliğe ve
çocuğa karşı tutumu,çocuğun duygusal uyumu ve
gelişimi,sağlık durumu gibi bilgiler toplanmalıdır.
Her incelemede olduğu gibi bu tür inceleme sonunda da
uzman;Çocuğun hangi dönem kekemesi olduğu,kekemeliğin
olasılı nedenlerini,kekemelikle birleşen başka özellik olup
olmadığını,kekemeliği ağırlaştırıcı konular varsa neler
olduğu,çocuğun ve ailenin sağaltıma karşı
tutumlarını,sağaltımın ne kadar yararlı olabileceğini
belirten bir özet rapor hazırlanmalıdır.
Sağaltımın ne kadar yararlı olabileceğini kestirmek için
yukarda belirtilen hususlara ilişkin bilgilerin yeterli ve
doğru olmasına çalışılmalıdır.
SAĞALTIM
Kekemeliğin nedenini yapısal bozukluğa bağlayan ya da o
görüşte olan uzman sağaltımda o yöne ağırlık
verecektir.Kekemeliği bir kişilik bozukluğu olarak gören
uzman ise ruhsal sağaltım savunur ve onu uygular.Kekemeliği
başlatan nedenler ruhsal olmasa bile sonradan,kekemeliğin
bir ruhsal sorun haline düştüğü açıktır.B bakımdan
kekemeliğin düzeltimesinde ruhsal sağaltım ile konuşma
sağaltımın birlikte düşünülmesi gerekmektedir.
Konuşma sağaltımı ve ruhsal sağaltım yöntemleri kekemeliğin
birinci ya da ikinci dön. oluşuna,ağırlık derecesine,bireye
ve sahip olunan olanaklara bağlı olarak değişkenlik
gösterebilir.
Sağaltımda bir genel kural kekemeliği yaratan,sürdüren
ağırlaştıran etkenlerin ortadan kaldırılması ya da
etkilerinin azalktılmasına çaba göstermesidir.
Kekemeliğin sağaltımı birinci ve ikinci dönem oluşuna göre
farklılıklar gösterir.
BİRİNCİ DÖNEM KEKEMELİĞİN SAĞALTIMI
Birinci dön. kekemeliğiyle 5-6 yaş çocuğu konuşması arasında
ayrım yapmak oldukça güçtür.Bazen aile çok fazla titizlik
gösterir.Çocuklarının konuşmasında görülen olağan
sayılabilecek akıcılık bozukluğunu kekemelik sanır.Bu gibi
durumlarda,aileyi çocuklarının kekeme olmadığı konusunda
inandırmak gerekir.
SAĞALTIMIN AMACI
Birinci dönem kekemelğinde sağaltındaki amaç;kritik olan bu
konuşma döneminde çocuğun en az zararla atlatmasını
sağlamaktır.
Çoğu durumlarda çocuk konuşmasında akıcılık bozukluğu
olduğunu ya da kekelediğinin farkında değildir.Bu gibi
durumlarda ikinci amaç çocuğa konuşmasında bozukluk olduğu
hissettirilmemelidir.
Birinci dönem kekemeliğinde sağaltım çoğunlukla dolaylı
olmaktadır.
Dolaylı sağaltım çalışmaları
B u tür çalışmalar çocuğun çevresindekilere yöneltilen ya da
yöneltilmesi gereken çalışmaları kapsamaktadır.
1-ANA BABAYI KAYGIDAN KURTARMA
Çocuğun kekelediğini düşünüp telaşa kapılan ailenin bu telaş
ve kaygıdan kurtulması önemlidir.
Çocuğun konuşmasına konulan tanı aileye ustalıkla
söylenilmelidir.örneğin;"evet çocuğunuz kekeliyor.Fakat
kekemeliği çok değişik.Biz buna birinci dön. kekemliği
diyoruz.Aslında bu tm kekemelik sayılmaz.Zaten konuşması
akranlarından çok az farklı.Bu farkı daha da azaltabiliriz"
denilebilir.
Aileye konuşma gelişimi hakkında bilgi verilmelidir.Örneğin;
1-Her çocuğun kendine özgü konuşma gelişim hızı olduğu
söylenebilir.
2-Çocuğun aile içindeki yeri ve sırası,cinsiyeti,zekası,ana
babanın konuşma becerisi ve düzeyi çocuğun konuşma
gelişimini etkiler.Bunlar çocuğun kendi elinde olmayan
durumlardır.Bu etmenlerden dolayı çocuğu sorumlu tutmak
yararsız ve yersizdir.
3-Soğuk kanlı ve kararlı aileler telaşlı ailelere göre
çocukların konuşmasında daha yararlıdır.
4-Büyükler çocuğa konuşmayı sevilir hale
getirmelidir.Çocuklar konuşmaya özendirilmelidir.
5-Akıcı konuşma bir anda olmaz.Zaman gerektirir.Bunun içinde
biraz sabırlı olmak gerekir.
2) ANA-BABANIN BEKLENTİ DÜZEYİNİ
GERÇEĞE İNDİRME
Aile, daha bebek dünyaya gelmeden bir beklenti içinde
olmaktadır. Kafalarında bir tür ideal bebek
tasarlamaktadırlar. Bundan dolayıda bebek olduğu gibi
değilde olması gerektiği gibi görülür, görünmek istenir.
Bu konuda yapılabileceklerden birisi, aileye çocuğu
tanıtılmalıdır. Sağlık durumunu, fizik gelişimini, zihin,
duygusal, sosyal gelişimini, ilgilerini farkettirmek, ona o
gözle bakmalarını sağlamak gerekir.
Bu konuda diğer yapılabilecek, çocuğun gelişmesi ve eğitimi
konusunda kendilerinin sahip oldukları olanakları
düşünmektir. Aileye, sahip olduğu olanaklarla gerçekte
çocuğun istenilen düzeye çıkarılıp çıkarılmayacağının
düşündürülmesidir.
3)ÇOCUĞUN TÜM GELİŞİMİNDE
HIZLANDIRICI ÖNLEMLER ALMA
Çocuğun, konuşma özürünün üstesinden gelebilmesi onun tüm
gelişimiyle sıkı sıkıya ilgilidir. Çocuğun bedenen sağlıklı
olmasına özen gösterilmelidir. İstirahatı, beslenmesi
düşünülmelidir.
DOĞRUDAN SAĞALTIM ÇALIŞMALARI
Bundan önce açıklanan çalışmalar ve alınan önlemlerde uzman
daha çok ikinci plandadır. Birçok olgularda böylesi dolaylı
yöntemler etkili olur ve çocuk dönemi sağlıklı olarak
atlatır. Fakat bazen etkili olmaz. Çocuğun kendisiyle
çalışmak gerekir. Bu gibi durumlarda aşğıdaki hususların
dikkate alınması yararlı olur.
(1) Çocuğun kekemeliği düzeltilmeye değil tüm konuşması
düzeltilmeye çalışılmalıdır. Çocuğun dikkatini konuşması
üzerinden başka tarafa çekmek yararlı olur. Çocukta
kekemelik dışında konuşma güclükleri varsa düzeltilmelidir (
ekleme bozukluğu, ses bozukluğu gibi ). Çocuğun kendine
güveni artar. Çocuğun kişiliğini güclendirmek yararlıdır.
Birinci dönem kekemelerinin bir çoğu, onlara yeni beceriler
ve sosyal yandan kabul görecek özellikler kazandırmak
düzeltilebilmektedir.
(2) Oyun sağaltımına yer verilmelidir. Birinci dünem
kekemeliğinde oyun sağaltımının yeri büyüktür. Uzman çocukla
iyi ilişki kurar. Kendini sevdirirse başarılı ilk adımı
atmıştır. Uzman çocukla herhangi bir oyun oynarken kendi
kendine yüksek sesle oyunla ilgili konuşmaya başlar. Bu
sırada uzman, çocuğun konuşmasındaki akıcılığın temelini
yakalamaya çalışır. Akıcılığın temeli, çocuğun kekeleme
belirtisi göstermeden konuşabildiği konuşma hızıdır. Temel
hız saptandıktan sonra uzman, konuşmasını yavaş yavaş
hızlandırır. Çocuktanda hızlandırmasını ister. Çocuk
kekeleme belirtisi gösterirse uzman konuşmayı durdurur ve
yeniden temel hıza döner. Bunun dörten fazla yapılması
gerektiği söylenir. ( Riper, 1963, SS. 359-361 ) Çocukla
yapılacak çalışmalarda, çocuğun gerginliğinin azaltılması ve
rahatlatılması önemlidir.
İkinci dönem kekemeliğinin sağaltımınında değişik yöntemleri
kullanılmaktadır.
SAĞALTIMIN AMACI
Çağdaş konuşma sağaltımında kekemelil için saptanan değişik
amaclar şöyle maddelenmiştir.
1) Bireyin genel güvenini ve moralini geliştirmek
2) Durumsal ve sessel kaygısını azaltmak
3) Kekemeliği pekiştirici etkileri azaltmak
4) Konuşmanın mevcut akıcılığını geliştirmek
Yukardaki amaçlar dikkate alındığında,yapılacak sağaltım
çalışmaları iki kümede toplanabilir.
1-Kekemeliğin belirtilerini ortadan kaldırma
2-Ruh sağaltımı
KEKEMELİĞİN BELİRTİLERİNİ ORTADAN
KALDIRMA
Bu utaklaşımın hareket noktası,her kekemenin bu belirtiden
kurtulmak istediği ve arayış içinde oluşudur.
belirtileri ortadan kaldırmaya yarayacak çalışmalar şöyle
sıralanabilir.
1-Kekemeliği oluşturan,sürdüren,ağırlaştıran etmenler
ortadan kaldırılmalı
2-Çocuk problemin farkına vardırılmalı,özürü yenmesi için
istekli hale getirilmeli
3-Kekemeliğin belirtileri fark ettirilmelidir.
4-Kekemelik çocuğun ve çevrenin hoş görü düzeyine
indirilmelidir.
5-Özellikle solunum araştırmaları üzerinde
durulabilir.Genellikle,kekemelerin konuşma sırasında
soluklarını iyi kullanamadıkları görülür.Souluklarını iyi
kullanır hale geldiğinde konuşmasıolumlu yönde değişiklik
gösterecektir.
6-Kekemeye söylenenleri yineleterek onun konuşma hızını,vurgusunuda
degiştirmek elimizdedir.Uzman,çocuğun durumuna uygun
tümceler seçerek çocuğun söylenilenleri yinelemesini
ister.Böylelikle çocuk öykünme yoluyla konuşmasını
düzeltecektir.
RUH SAĞALTIM
Kekemeliğin belirtilerini ortadan kaldırmak önemlidir.Fakat
kendi başına yeterli değildir.Kekemenin
kendisine,konuşmasına,çevresine karşı olan tutumunu
değiştirmek gerekir.
Ruh sağaltımı ile konuşma sağaltımının iş birliği
önemlidir.Konuşma sağaltımı esas alınarak aşağıdaki
çalışmalar yapılabilir.
1-Özrünü tanıtma;Çocuk ayna karşısında
konuşturularak,konuşmasını banda kaydedip tekrar kendisine
dinletilerek çocuğa özrü tanıtılır.
2-Kendini tanıma ve anlamasına yardım etme;kekeme çocukta
kendini daha çok kekeleyen bir kişi olarak görme alışkanlığı
olduğundan diğer özelliklerinin farkında değildir.Bunlar
çocuğa fark ettirilirse çocukta konuşma düzelecektir.
3-Boşalmasına yardımcı olma;kekemelerin konuşmasındaki
özüründen dolayı sürekli bir gerilim içinde oldukları
bilinmektedir.Onları bu gerilimden kurtarmak için dikkatlari
başka yöne çekilebilir.(resim,şiir,düzyazı vs)
4-Başkalarını tanıma ve anlamada yardımcı olma;Kekeme
çevresindekileri hep kendiyle alay eden,küçük gören,hor
gören insanlar olarak görebilir.Çocuğa çevresindekilerinin
iyi yönlerinin olabileceği buldurulmalıdır.(Eğitsel kol
çalışmalarına katılma,gezi gözlemler gibi)
5-Çocuğa güç kazandırma;çocuğun kekemeliğinden dolayı
yitirmiş olduğu güven duygusu,başka özellikleri
güçlendirilerek sağlanabilir.
6-Konuşma etkinliklerine katılım sağlama;çocığa konuşma
başarı hazzı tattırılmalı.Sesli düşünme etkinlikleri
yapılmalı.Yüksek sesle konuşma ve okuma çalışmaları
yaptırılmalıdır.
7-Uzman,ana baba ve sınıf öğretmeniyle yapılacak işbirliği
çok önemlidir.
SINIF ÖĞRETMENİNE DÜŞEN GÖREVLER
birinci dön. kekemeliğinde öğretmen şunlara dikkat
etmelidir.
1)Çocuğu kekeme diye damgalamayınız.
2)Çocuğun konuşması üzerine aşırı titizlik göstermeyiniz.
3)Çocuğu konuşmada acele ettirmeyiniz.
4)Hiç bir zaman çocuğa "dur,acele etme","yeniden
başla","önce derin bir nefes al" gibi uyarılarda
bulunmayınız.Bütün bu uyarılar çocuğun dikkatini konuşması
üzerine toplar.
5)Çocuk konuşurken onun dudak hareketlerine değil gözünün
içine bakınız.
6)Sınıfta rahat bir hava oluşturun
7)Hızlı konuşmaktan,askerce emirler vermekten sakının
8)Alayı ve acı şakaları disiplin yolu olarak
kullanmayınız.
9)Çocukla samimi ve candan ilgilenin
10)Çocuktan yapabileceğinin üzerinde şeyler beklemeyin.
11)Sınıfın kekeme çocuğa karşı durumunu kontrol edin.
12)Sınıfta yapılacak koro çalışmaları,toplu söylenen
marşlar,ritmik etkinliklere kekemeninde katılımı
sağlanmalıdır.
13)Çocuğun başarılı olduğu işlelerle kendini sınıfa kabul
ettirmesine yardımcı olunuz.
14)Sınıfta yapılan küme çalışmalarında ona görev veriniz.
15)Kişisel kusurlarını azaltmaya yardım ediniz.
16)Çocukların yanında başkalarıyla onun özürü hakkında
konuşmayınız.
17)Ona konuşmaya yönelik özel ödevler veriniz.
18)Aileyi tanıyıp onlarla iş birliği yapınız.
İkinci dön. kekemeliğinde öğretmene düşen görevler.
1)Kekeme,kekemelik, kekemelik gibi sözcükleri kullanmaktan
sakınınız.
2)Onun konuşmasını olduğu gibi kabul ediniz.Siz kabul
ederseniz bunu çocukta kabul eder.
3)Çocuğun en az kekelediği durum ve koşulları saptayınız.
4)Çocukla problemi hakkında konuşunuz.
5)Çocuğun kekemeliğine kendinin gülebilmesini sağlayınız.
6)Çocuk kekelemeden konuştuğunda farkına varınız ve
beğeninizi belli ediniz.
7)Konuşurken çocuk belli bir tutulma gösterirse çocuğun
dikkati başka yöne çekilmelidir.
8)Çocuk konuşurken bir sözcük yada seste tutulursa onu
tamamlamak için yardım etmeyiniz.
9)Her türlü konuşma pekiştirme etkinkliklerine sınıfta yer
veriniz.
|
|