| |
Günde üç
kez ile haftada üç kez arasında düzenli dışkılamak
olağandır. Dışkılama sıklığı çok önemli değildir. Çünkü
sağlıklı insanlarda bağırsak hareketleri farklı aralarla
tekrarlar. Haftada üçten az dışkılamak, ıkınarak parça
parça, az miktarda kuru dışkı çıkarmak kabızlık olarak
tanımlanır.
NEDENLER
Kabızlığın en sık görülen nedeni çok az su ve lif (posa)
içeren beslenmedir. Fazla alkol ve kafeinli içecekler
kabızlığa neden olurlar. Bağırsak hareketlerinde azalmaya
yol açan diğer faktörler hareket azlığı ve uzun süre yatakta
kalmadır. Tiroid hastalıkları ve depresyon gibi ağır
hastalıklar da kabızlığa neden olabilir. Kalın bağırsağın
daralması, tıkanması, tümörleri ve divertikülit hastalığıyla
da kabızlık görülür. Alzheimer, parkinson, omurilik
zedelenmesi, felç gibi sinir sistemi hastalıklarında
kabızlık oluşur. Alınan ilaçların birçoğu da kabızlığa yol
açabilir. Örneğin an-histaminik'ler, depresyon ilaçları,
adale gevşetici ilaçlar, sakinleştiriciler, bazı tansiyon
ilaçları, aliminyumlu mide ilaçları, demir hapları, ek
kalsiyum almak ve daha birçok ilaç kabızlığa yol açar. Arada
bir olan kabızlık zararsızdır ve yaygındır. Ancak bazen
temelde yatan esas hastalığa bağlı olabilir. Eğer kısa
zamandır şiddetli kabızlıktan şikayet ediyorsanız ya da
kabızlık iki haftadan uzun süre devam ediyorsa hekime
başvurmalısınız. Özellikle kabızlığın ilk olarak 50 yaşından
sonra başladığı ya da dışkıda kan olduğu durumlarda doktorun
olayı aydınlığa kavuşturması zorunludur. Yaşlılarda bağırsak
kasılmalarının yetersizliği sonucu ortaya çıkar. Fonksiyonel
kabızlık bile ciddi komplikasyonlara neden olabilir.
Dışkılamak için çok ıkınma kalp ve beyin dolaşım bozukluğuna
yol açıp bayılma, kalpte ritim bozukluğu, hatta geçici
felçlere neden olabilir. Aşırı ıkınma hemoroid (basur)
memelerinin oluşmasına neden olur. Öte yandan hemoroid ya da
anüs mukozasında olan fissur (çatlak) dışkılama sırasında
ağrı yaptığından dışkılamadan kaçınmaya ve böylece kabızlığa
yol açar. İleri yaşlarda fonksiyonel bağırsak tembelliğinin
yanısıra, kabızlık yapıcı ilaçlar alan hastalarda dışkılama
hissi tamamen kaybolur. Böylece kalın bağırsağın son
kısmında biriken ve sertleşen dışkı, bağırsak çeperine baskı
yapıp ülserlere, kanamalara ve prostata baskı yaparak idrar
zorluğuna neden olur.
ÖNLEMLER
Birkaç basit önlemle kabızlıktan kaçınabilir ya da kabızlığı
hafifletebilirsiniz.
* Dışkılama hissi gelince gecikmeden tuvalete gitmelidir.
Ertelemeler bir süre sonra bağırsağın bu haber verme
fonksiyonunu yitirmesine ve artık size haber vermemesine
neden olur. Dışkı bağırsakta ne kadar uzun süre kalırsa o
kadar sertleşir ve kurur.
* En iyisi günün aynı zamanında, sabahları işe gitmeden önce
tuvalete gitmelidir. Vücut fonksiyonları için düzen
önemlidir. Nasıl her gün aynı saatte uykuya alışmış birinin
o saatte uykusu gelirse, dışkılama düzenini de oluşturmak
önemlidir. Tuvalete çıkmak hissi yoksa bile belirli saatte
tuvalete gidip 10 ila 15 dakika oturmak bir gazete/mecmua
okumak dışkılama düzenini sağlamak bakımından yararladır.
* Kabızlığa karşı alınan ilaçlar sadece kısa süre
alınmalıdır. Sürekli alınırsa bağırsak artık ilaçsız
çalışmayacak duruma gelir. Ayrıca bir süre sonra
bağırsakların alıştığı bu ilaçlar etkisiz olur. Ayrıca
ilaçların yan etkileri ve zararları da vardır.
* Dışkının kurumasını önlemek için günde en az 8 bardak su
içmelidir. Alkol ve kafeinli içeceklerden kaçınmalıdır.
* Lifli yiyeceklerin (sebze, meyve, kuru baklagiller, tam
tahıl ürünleri, kepek, patates kabuğu vb.) tüketimini
arttırmalıdır. Bu maddeler sindirilmediği için dışkıyı
hacimli ve yumuşak tutar. Beyaz ekmek ve peynir gibi
işlenmiş yiyecekleri azaltınız.
* Düzenli egzersizlerin (yürümek, karın kaslarını
güçlendirici hareketler) vücut fonksiyonlarını iyileştirici
ve karın kaslarını güçlendirici etkileri kabızlığın
önlenmesinde de yararını gösterir.
KABIZLIK İLAÇLARI
Kabızlık tedavisi için ve ameliyattan önce bağırsakların
boşaltılması için kullanılan ilaçlara laksatifler denir.
Laksatifler etkilerine göre sınıflandırılır.
1-
Lifli maddeler: Bu maddeler dışkının su tutmasını
sağlar. Böylece dışkı yumuşar ve hacimi büyür. Tablet ya
da granül biçiminde ağızdan alınır (Metamüsil, Citrusel,
Psyllium, vb.) tam etkisini birkaç gün içinde gösterir.
Genelde kronik (müzmin) kabızlık tedavisinde kullanılır.
Doğal besinlerimizdeki lifler gibi etki yaptıklarından
uzun süre kullanım için en emin tedavidir. Bol su ile
birlikte yatmadan önce alınmalıdır. Bol su ile alınmazsa
dışkı kitlesi bağırsak tıkanması yapabilir. Yan etkileri
bağırsak gaz yapımını artırmasıdır.
2-
Osmotik laksatifler: En sık kullanılanı sentetik
şeker olan ve vücutta yıkıma uğramayan laktüloz'dur. (Duphalac,
Levolac vb.) Bu maddeler dışkının su kaybını önler. Dışkı
miktarını artırmaz ancak yumuşak tutar.
3-
Kayganlaştırıcı maddeler: Dışkıyı yumuşatır ve
kayganlaştırır. Sıvıparafin (sokol) bu amaçla kullanılır.
Ancak uzun süre kullanmamalıdır. Çünkü bağırsağı tahriş
eder ve bazı vitaminlerin emilimini önler.
Örneğin, sodyumhidrojenfosfat (Fleet Enema, B.T. Enema)
çabucak bağırsak boşalmasını sağlamak amacıyla kullanılır.
Üç ile dört ile saat arasında etkisini gösterir. Bu tür
laksatifler osmotik etkileriyle vücuttan bağırsağa su
çekerler. Kolonoskopid'e, bağırsak ameliyatından ya da
röntgen filminden önce yalnız bir kez kullanılmalıdır.
Uzun süre kullanıldıklarında dehidratasyon'a (vücudun
susuz kalması) ve kan elektrolitlerinde bozukluklara neden
olur. Tansiyonu olan, kalp ve böbrek hastalarında
kullanılmamalıdır.
5-
Uyarıcı laksatifler: Bu laksatifler (bekunis,
pursennid vb.) bağırsak kaslarını uyararak bağırsak
hareketlerinin artmasına neden olurlar. Hızla bağırsak
boşalması sağlarlar. Genellikle öteki ilaçların etkisiz
olduğu zaman kullanılır. Sürekli alınmamalıdır. Çünkü
doğal bağırsak hareketlerinin kaybolmasına ve neden olur.
|
|