| |
İBS yıllar
boyu farklı isimlerle anılmıştır: Kolit, spastik kolon,
mukuslu kolit. Ancak kolit kelimesi kalın barsakların
inflamasyonu anlamına gelmektedir ve bu ifadenin İBS ile bir
ilgisi yoktur. İBS’de inflamasyon yoktur ve daha ağır seyri
olan kolitlerle karıştırılmamalıdır.
İBS hekimler tarafından fonksiyonel bir barsak hastalığı
olarak adlandırılır. Bunun anlamı altta yatan organik bir
bozukluk olmaması, farklı tetkiklerle bir patoloji
saptanamamasıdır. İBS daha sonra kanser gibi daha ciddi bir
hastalığa dönüşmez, hayatı tehdit edici bir yönü yoktur.
Ancak hastaların yaşam kalitelerini olumsuz yönde etkiler.
İBS hastaları uzun seyahatlere çıkmamayı tercih edebilirler.
Yine bu hastalarda, şikayetler nedeniyle işyeri ve okul
devamsızlığı, olmayanlara göre daha sıktır.
İBS'nin Nedeni Nedir?
Sindirim sistemi ağızdan başlayıp anüste sonlanan bir boru
gibidir. Mideden ince barsağa, oradan da kalın barsağa geçen
sindirilmiş gıdaların, su ve tuz içeriği burada emilerek kan
dolaşımına geçer. Sindirilmiş gıdalar, içerdikleri su ve
tuzların büyük bölümü emilene kadar günlerce kalın barsakta
kalabilirler. Bu işlem tamamlanınca kalın barsağın sol
tarafında birikir ve bir barsak hareketi oluştuğunda dışkı
olarak atılırlar.
Barsakların ve içeriklerinin hareketleri hormonlar, sinirler
ve barsak duvarındaki kasların kasılmaları ile gerçekleşir.
Araştırmalar, İBS hastalarının barsak kaslarının normal
kişilerde hiçbir etki yaratmayan uyaranlarla dahi
kasıldığını göstermiştir. Yemek ve bunun sonucunda oluşan
gaza bağlı gerginlik gibi sıradan olaylar İBS hastalarında
aşırı bir cevap oluşturabilir. Bazı gıdalar ve ilaçlar da
şikayetleri artırabilir. Bazen bu kasılmalar dışkı geçişini
zorlaştırır ve kabızlık ortaya çıkar.
Çikolata ve süt içeren ürünler ve yüksek miktarda alkol
tüketimi sıklıkla şikayetleri artırır. Kafein birçok kişide
yumuşak dışkılamaya neden olur, ancak İBS hastalarını çok
daha fazla etkilemektedir. Araştırmacılar, İBS’li kadınların
adet dönemlerinde şikayetlerinin arttığını bulmuşlardır. Bu
artıştan üreme hormonlarının sorumlu olduğu düşünülmektedir.
İBS'nin Belirtileri Nelerdir?
Normal barsak fonksiyonunun tarifi kişiden kişiye değişir.
Bir günde 3 kezden, haftada 3’e kadar dışkılama normal
sayılabilir. Normal dışkılama çok sert olmayan, şekilli, kan
içermeyen, ağrısız ve krampsız olarak tarif edilir.
İBS’li hastalar genellikle kramp tarzında karın ağrısına
eşlik eden kabızlık veya ishalden şikayet ederler. Bazı
hastalarda kabızlık ve ishal birbirini izleyebilir. İBS
hastalarında bazen dışkıyla beraber mukus (sümüksü salgı)
gelebilir. Kanama, ateş, kilo kaybı ve sürekli ciddi karın
ağrısı İBS’nin semptomları değildir ve başka hastalıkları
düşündürmelidir.
İBS Nasıl Teşhis Edilir?
İBS’ye özgü bir tanı yöntemi yoktur. İBS teşhisi olası bir
organik hastalık şüphesinin giderilmesi ile konulur. Doktor,
bulguların detaylı bir tarifi ile tanıya yönelecektir. Fizik
muayene ve laboratuar testleri uygulanmalıdır. Dışkı örneği,
kanama açısından incelenmeli, ayrıca röntgen veya alt
sindirim sistemi endoskopisi (esnek bir tüple kalın
barsakların incelenmesi) gibi tetkikler uygulanabilir. Tüm
bunlar organik bir hastalık olmadığından emin olmak için
uygulanır.
Stres ve Beslenme İBS'yi Nasıl Etkiler?
Birçok İBS hastası şikayetlerinin, bir öğünden sonra veya
stres altındayken ortaya çıktığını bildirir. Bunun tam
nedeni bilinmemekle beraber bilim adamları bazı açıklamalar
yapmışlardır.
Beslenme kalın barsakta kasılmalara neden olur. Normalde, bu
kasılmalar sonucunda, bir öğünü takip eden 30-60 dakika
içinde acil dışkılama olabilir. İBS hastalarında ise, bu
acil ihtiyaç daha çabuk gelişir ve ağrı, kramplar ve diyare
eşlik eder.
Bu cevabın şiddeti sıklıkla öğünün kalorisiyle, özellikle de
içerdiği yağ miktarı ile ilişkilidir. Yağlar (hayvani ve
bitkisel) kalın barsak kasılmalarını uyarır.
Stres de İBS hastalarında kalın barsak spazmlarını uyarır.
Bunun nedeni tam olarak aydınlatılamamış olmakla beraber
bilim adamları kalın barsağın kısmen sinir sistemi
kontrolünde olduğuna işaret ederler.
Stresi azaltmak ve gevşeme tekniklerini öğrenmek İBS
semptomlarının rahatlatılmasına yardımcı olabilir. Ancak İBS
psikolojik bir hastalık veya kişilik bozukluğu gibi
düşünülmemelidir. İBS kalın barsak hareketlerinde ve
algılamasında bozuklukla ilişkilidir.
Doğru Bir Beslenme Programı Ne İşe Yarar?
Birçok hastada uygun bir beslenme alışkanlığı İBS
semptomlarını hafifletebilir. Beslenme değişikliğini
gerçekleştirmeden önce, bir günlük tutularak hangi gıdaların
şikayetleri daha çok artırdığını belirlemek doğru olacaktır.
Bu bulguları doktorunuzla paylaşarak veya bir beslenme
uzmanına başvurarak doğru bir program oluşturabilirsiniz.
Doğal lif birçok vakada İBS semptomlarını rahatlatır.
Entegral ekmek, tahıllar, bakliyatlar, meyveler ve sebzeler
iyi birer lif kaynağıdır. Çok yüksek oranda lif içeren bir
beslenme gaz oluşumunu ve şişkinliği artırabilir. Bu nedenle
uygun miktarı içeren bir beslenme uygulanmalıdır.
Çok yüklü öğünler İBS hastalarında kramp ve diyareye neden
olabilir. Sık vedaha küçük öğünler yemek, bu şikayeti
ortadan kaldırabilir.
|
|