|
Hastalıkların tanı ve tedavileri
için ardarda geliştirilen ilaçlarla birlikte bunlarla oluşan alerjik
reaksiyonların da görülme sıklığında artış olmuştur. İlaçların çoğu
kendi başına alerjik etkil olmayıp vücuda girdiğinde bir takım
proteinlerle birleşip allerjik etkinlik kazanırlar. Bunun dışında bir
çok ilaçta kullanılan boya ve koruyucu maddeler de alerjik reaksiyondan
sorumlu olabilir.
Aslında sık görülen reaksiyonlar değildirler. Örneğin Amerika'da 36 653
hastada yapılan bir araştırmada % 1.67 oranında ilaç yan etkisi
saptanmışken, bunların sadece % 10’ u ilaç alerjisidir. Yine tüm bu
hastaların sadece 8 tanesinde alerjik reaksiyon hayatı tehdit edici
tarzda bulunmuştur.
İlaçlarla Oluşan Tüm Reaksiyonlar Alerjik midir?
Hayır değildir. İlaçların alerji dışında, kendi toksik
etkileri,kişilerdeki dayanıksızlık reaksiyonları ve idiyosnekrazi
denilen hiç beklenmeyen yan etkiler yapabilirler. Alerji dışındaki diğer
reaksiyonlar genelde doza bağımlıdır. Ailesinde alerjik hastalık
hikayesi olan kişiler ilaç alerjisi açısından risk altındadırlar.Ayrıca
alerjik reaksiyon bir ilacın ilk alınması ardından ortaya çıkmaz.
Genellikle bu ilaç daha önceden alınmış olmalıdır.
İlaç Alerjileri Nasıl Bulgular Verirler?
İlaç alerjileri anafilaksi denilen ve hayatı tehtid eden tabloların yanı
sıra, ateş, kurdeşen, anjioödem, alerjik dermatit, kan hücrelerinin
yıkımı, böbrek iltihabı, damar iltihabı, karaciğer iltihabı ve safra
kanallarının tıkanması, romatizmal hastalıklara benzer tablolar, ışık
alerjisi gibi durumlara sebep olabilir.
Hangi İlaçlar Alerji Yapabilir?
En sık antibiyotikler ilaç alerjisine neden olurlar. Antibiyotikler ilaç
alerjilerinin % 45’ inden sorumludurlar. Bunun dışında aspirin ve
romatizma ilaçları da ilaç alerjisinin önemli nedenleri
arasındadır.Bunlarda ilaç alerjilerinin % 17’ sinden sorumludurlar.
Bunlardan başka renkli röntgen filmi çekmek için kullanılan ilaçlar da
alerjiden sorumludurlar. Diş çekimleri ve ameliyatlarda kullanılan
uyuşturucu ilaçlar da önemli ilaç alerjisi nedenlerindendir.
Tüm bu ilaçlar arasında adı en sık
anılan penisilin ve penisilin alerjisidir. Çeşitli araştırmalara göre
görülme sıklığı değişmekle birlikte % 0.7-10 arasında değişir. Daha önce
de belirtildiği gibi bir ilaca alerjik reaksiyon oluşması için kişinin o
ilaçla daha önceden de karşılaşmış olması gereklidir. Ancak bazen
penisilin üreten küf mantarlarına alerjisi olan insanlarda ve yine
penisilin ile tedavi edilmiş hayvanların sütlerini içen kişilerde daha
önceden penisilin ilacını almadan da alerjik reaksiyon görülebilir.
Bunun dışında dondurulmuş gıda ve alkolsüz içeceklerle de duyarlılanma
gösterilmiştir.Penisilin alerjisinde en sık görülen bulgu kurdeşendir;
ancak anafilaksi ölümcül sonuçları nedeni ile daha fazla dikkat çeker.
Anestezik madde alerjisi de son
dönemlerde dikkatleri üzerinde toplamaktadır. Her 5000-15000 ameliyatta
bir ciddi alerjik reaksiyon görülebilir. Bunların bir kısmı anstezik
maddelere bağlı iken bir kısmı da latekse bağlıdır. Özellikle küçük
ameliyatlar ve diş girişimlerinde kullanılan lokal anestezikler de yan
etkiler oluşturabilirler; ancak bunların az bir kısmı gerçek ilaç
alerjisidir.
Bu ilaçlar dışında bir çok ilaç alerjik reaksiyona neden olabilir.
Örneğin; Gut hastalığında kullanılan allopurinol, antibiyotik sınıfından
kinolonlar, sülfa içeren ilaçlar, sara ilaçları, bazı hormonlar
(örneğin; insülin).
Bu reaksiyonlar dışında bazı ilaçlar yalancı alerjik reaksiyon denen bir
duruma neden olabilirler. Bunlar içinde Aspirin ve diğer romatizma
ilaçları, radyokontrast maddeler, bazı tansiyon ilaçları (Angiotensin
dönüşürücü enzim blokerleri, beta blokerler), morfin,K vitamini, bazı
antibiyotikler (vankomisin), bazı durumlarda kullanılan ve vücuttan
demir atılımı sağlayan ilaçlar (desferroksamin) bulunur.
Aspirin ve diğer romatizma ilaçlarının en iyi bilinen yan etkileri mide
üzerine olmakla birlikte kurdeşen, bronşlarda sıkışma, nezle ve göz
mukozası iltihabı gibi yalancı alerjik reakasiyonlar yapmaları nedeni
ile sıkça sorun yaratırlar.
İlaç Alerjimin Varlığını Nasıl Anlarım, Test
Yaptırmalı mıyım?
Daha önceden herhangi bir ilaçla alerjik reaksiyonunuz (kurdeşen,göz ve
burun iltihabı, nefes darlığı, öksürük, göğüste sıkışma hissi, alerjik
dermatit) varsa en iyi yol bir daha bu ilacı kullanmamaktır.
Bunun yanında herhangi bir sebeple
gittiğiniz doktora bu durumunuzdan ayrıntıları ile bahsetmelisiniz. İlaç
alerjisi varlığını araştırmak için alerji deri testi ve bazı ilaçlar
için (örneğin; penisilin) RAST testi yapılabilir. Ancak bu sadece şu
anda kullanmanız elzem olan ilaçlar için yapılmalıdır. Kullanılmayacak
ilaçlara önceden test yapmak ne pratik ne de mantıklı değildir.
Çünkü eğer ilacı hemen yakınlarda kullanmayacaksanız, cilt testi
esnasında size verilen ufacık dozla bile vücudunuz duyarlılanabilir.
Bu durumda negatif çıkan reaksiyona
güvenip günler, aylar,yıllar sonra bu ilacı alırsanız alerjik reaksiyon
oluşabilir. Bu nedenle öncelikle herhangi bir nedenle doktorunuz size
reçete yazarken onu durumunuz konusunda uyarmalısınız. Doktorunuz size
en uygun ilacı yazacaktır. Ancak ilaç alerjiniz olduğu kesin olan buna
rağmen şu an kesinlikle kullanılması gereken bir ilaç varsa bu durumda
alerji kliniğinize baş vurun, orada yapılacak olan testler sonrası
gerekli görülürse size o ilaca karşı duyarsızlaştırma tedavisi
uygulanabilir.
Tedavi
En önemli tedavi ilaç alerjisinden sorumlu olan ilaçtan
sakınmaktır.Ayrıca gereksiz yere uygun olmayan dozlarda düzensiz ilaç
kullanımları da ilaç alerjisini davet edeceği için bu tür uygulmalardan
sakınılmalıdır. Kurdeşen, alerjik dermatit gibi hafif durumlar dahil ilk
iş kullanılan ilacın kesilmesidir. Bunun hemen ardından zaman
kaybetmeden doktorunuza başvurmalısınız.
|
