|
Hipertansiyon basit olarak yüksek kan basıncı
demektir. Kan basıncı ya da daha doğru söylemek gerekirse kanı kalpten
dokulara taşıyan damarların kan basıncı, hastaya ait özellikler (yaş,
cinsiyet, ırk gibi) ve fiziksel durumdan (istirahat, efor gibi)
etkilenen bir parametredir. Bu nedenle de normal kan basıncı değerlerini
belirlemek gerçekte oldukça güçtür.
Bugün kabul edilen kan basıncı değeri istirahat halindeki normal bir
yetişkinde 120/80 mmHg'dır(milimetre civa). Herhangi bir kişide kan
basıncı uyku sırasında düşük, sinirli ya da heyacanlıyken yüksektir.
Genellikle de normalin üst sınırı olarak kabul edilen değer 140/90
mmHg'dır (milimetre civa). Kanı kalpten dokulara taşıyan damar kan
basıncı devamlı olarak 140/90 mmHg üzerinde seyrediyorsa
hipertansiyondan bahsedilir.
Kan basıncı aynı birey içinde ve bireyler arsında farklılık gösterir. Bu
nedenle bireyin kan basıncı (kan basıncının sfigmomanometre ile ayrı
ayrı zamanlarda en az 3 kez ölçülmesi) yapılıp ortalaması alınarak
belirlenmelidir.
Hipertansiyon kalp hastalıkları için ana bir risk faktörüdür. Eğer
tedavi edilmezse beyin dolaşımı, kalp, damar ve böbrek hastalıkları için
ciddi hastalık ve ölüm oranlarında artışa sebep olur. Bir kez teşhis
yapılıp tedavi başlanırsa artan kan basıncı düşürülebilir, kalp ve kalp
dolaşım sistemindeki hastalık riski azaltılabilir.
Hipertansiyonun Yaygınlığı Nedir?
Sanayileşmiş ülkelerdeki yetişkin nüfusun %10-20 kadarında hipertansiyon
bulunduğu hesaplanmaktadır. Sınırda hipertansiyon vakaları da katılırsa
bu oran kuşkusuz daha yüksektir. Kişinin yaşı, cinsiyeti ve ırkı
hipertansiyon sıklığı konusunda belirleyici faktörlerdir. Hipertansiyon
siyah ırkta ve kadınlarda daha çok görülmektedir.
Kişi yaşının hipertansiyona olan katkısı öncelikle damarlarda yaşlanmaya
eşlik eden anormalliklerdir. Bu durum özellikle de kanı kalpten
damarlara taşıyan damarlardaki esneklik kaybı ile açıklanabilir. Ancak
yaşla hipertansiyon arasındaki bu bağlantıya bazı ilkel toplumlarda hiç
ratlanmamaktadır. Bu durumda etkili faktörün "uygarlaşma" ve bununla
bağlantılı yaşam biçimi olduğu söylenebilir: örn. tuz kullanımı, aşırı
beslenme, sedanter yaşam (fazla hareket göstermeksizin devamlı oturuşa
bağlı), stres, vs.
Hipertansiyon Riskleri
Hipertansiyon ciddi bir durumdur. Hipertansiyon, kendi başına öldürücü
değildir; fakat tedavi edilmediğinde hipertansiyonun sonuçları öldürücü
olabilir. Hipertansiyon kalbi zorlayarak kalp yetmezliğine neden
olabilir. Üstelik ateroskleroz ve bunun yol açabileceği iskemik kalp
hastalığı (belli bir bölgede kan akımının kesilmesi nedeniyle oluşan
geçici kansızlık; bölgesel anemi) rizikosunu önemli ölçüde arttırır.
Buna ilaveten, hipertansiyonlu hastalar kanama ve beyindeki kan
damarlarının trombozuna (pıhtılaşma®inme) diğerlerinden daha kolay
yakalanırlar. Hipertansiyon ayrıca koroner arter hastalığına'da büyük
katkıda bulunur ki, bu hastalık sanayileşmiş toplumlarda ölümlerin
başlıca nedenlerinden biridir. Bahsettiklerimizin hepsi tedavi edilmeyen
hipertansiyonun sonuçları olup hipertansiyona bağlı morbidite
(hastalık), mortalite (ölüm) büyük bir bölümünü oluşturur.
Hipertansiyonun Sınıflandırılması
Hipertansiyon sıklıkla nedenine göre sınıflandırılır. Buna göre iki tip
vardır.
esansiyel (primer) hipertansiyon
sekonder hipertansiyon
Hipertansiyon vakalarının yaklaşık %90'ı, neden (etiyoloji)
bilinmediğinden primer ya da daha doğru bir deyimle "esansiyel"
hipertansiyon olarak adlandırılır.
Hipertansiyon vakalarının geriye kalan bölümüne, yani yaklaşık %10'una
bu durumun nedeni bilindiğinden "sekonder " hipertansiyon denir. Böbrek
kökenli olan (renal) hipertansiyon bunların en yaygın olanıdır.
Sekonder Hipertansiyon
Bu tipte yüksek kanbasıncı, bilinen bir etiyolojiden (hastalıktan)
kaynaklanmaktadır. Neden olan hastalık tedavi edildiğinde hipertansiyon
düzelir.
Böbrek hastalığı: Renal hipertansiyon
olarak adlandırılır. Varolan bir böbrek hastalığı kan basıncının
yükselmesine neden olur.
Endokrin hastalıkları: Endokrin sistemi
etkileyen hastalıklar kan basıncını da etkiler, çünkü adrenal bezler
çeşitli kan basıncını kontrol eden mekanizmaları düzenler.
İlaçlar: Bazı ilaçlar, örneğin
kortikosteroidler, oral kontraseptifler (aldosteron sekresyonu ve plazma
reninini arttırarak), nazal dekonjestanlar, amfetamin, tiroid
hormonları, NSAID, soğuk algınlığı ilaçları, siklosporin, eritropoetin,
iştah kesiciler, trisiklik antidepresanlar, MAO inhibitörleri, alkol
(günde 70-100 mL civarında alkollü içki alınması hipokalemik alkalozla
birlikte hipertansiyona neden olur) kan basıncının yükselmesine neden
olurlar. Bu ilaçların bırakılması ile kan basıncı normale döner.
Diğer Sebepler
Aort koarktasyonu: aortun doğuştan dar
olması
Gebelik toksemisi: hipertansiyon, albuminüri, ödem ile karakterize,
gebeliğin ikinci yarısında oluşan bir hastalık.
Beyin tümörü ya da lezyonu: intrakraniyel
basınca yol açarak kan basıncının hızla yükselmesine neden olur.
Esansiyel (Primer) Hipertansiyon
Hipertansiyonun bu en yaygın şekli, bilinen nedenlere bağlı değildir. Bu
hipertansiyonun ortaya çıkış faktörleri hakkında kesin bilgimiz mevcut
değildir. Ayrıca hipertansiyonun başlangıcında rolü olan patogenetik
faktörlerin sayısıda çoktur. Hipertansiyon, kalp dolaşım sistemi,
noröendokrin, renal sistemi içeren multisistem bir bozukluktur ve güçlü
genetik faktörleri içerir. Bu faktörlerden birine ya da bir başkasına
farklı derecelerde önem veren çok sayıda ve farklı patogenetik teoriler
öne sürülmüştür.
Esansiyel hipertansiyon ayrıca bazı risk faktörleri ile de ilgidir. Bu
faktörler hipertansiyonu daha yaygın ve/ya da daha şiddetli yapmaktadır.
sıvı ve hacim kontrolünde değişiklikle sonuçlanan renal işlev
değişikliği
renin-anjiyotensin-aldosteron sisteminde anormallik
arteriol duvarlarında artmış sodyum ve tuz
baroreseptörlerin yeniden düzenlenmesi
diyetteki tuz miktarının yüksek olması
anormal psikolojik uyarı
ırk
cinsiyet
yaş
diabetes mellitus
aile hikayesinde hipertansiyon
hiperlipidemi(hiperkolesterolemi)
sigara içimi
obesite(şişmanlık)
Hipertansiyonun Derecesi
Hipertansiyon az ya da çok bilinen nedenlere dayanan sınıflandırılmasına
ek olarak şiddet derecesine göre de sınıflandırılabilir.
Arteryel hipertansiyon tipi Kan basıncı düzeyi
Sınırda 140/90-160/95
Hafif 160/96-160/105
Orta Şiddette 161/106-180/115
Şiddetli 180/115 üzeri
Buradaki sınıflandırmaya göre en sık karşılaşılan tip sınırda ve hafif
hipertansiyondur. |
