|
Kiside ilerleyen
yas ile , beyindeki bir takim degismeler sonrasi olusan bellekte bozulma (yakin
döneme ait hafizada güçlükler) yanisira, konusma, söylenen seyleri ya da daha
önce bilinen seyleri yapamama, çevresindeki esya ve varliklari taniyamama;
hesaplama, plan yapma, yürütme, sorunlari çözme, davranislari yeri geldiginde
sonlandirabilme, uygun yargida bulunma gibi daha çok beynin frontal bölgesine
ait becerilerde kayiplar ile kendini gösteren ilerleyici bir rahatsizliktir.
Hangi yas grubunda , ne oranda görülmektedir?
65 yas üzerindeki grubun % 2-4'ünde, 85 yas üzerinde ise % 20 oraninda
görülmektedir.
Bu duruma neden olan rahatsizliklar
Yaklasik olarak % 60 kadari Alzheimer dedigimiz rahatsizliktan dolayi,%10-20'si
beyin damar hastaliklari ve tikanmalari, tekrarlayan felçlerden ötürü, % 10'u
alkole bagli, geri kalani ise travma,ilaç zehirlenmeleri, kafa içindeki
tümörler, abse ve diger vücut hastaliklari (bazi vitamin eksiklikleri, tiroid,
paratiroid ,böbrek üstü bezleri, karaciger, böbrek, hipofiz hastaliklari gibi)
sonrasi olusmaktadir .
Riski arttiran etkenler:
I lerleyen yas (özellikle 75 yas üzeri), Alzheimer tipinde yakin akrabalarda
risk artmaktadir. Damarsal tipte ise yüksek tansiyon, kalp-kapak hastaliklari,beslenme
yetersizlikleri riski yükseltmektedir.
Alzheimer tipi rahatsizlik neden olmaktadir?
Beyinde bulunan sinir hücrelerinin kaybi , bunlarin yerini is görmeye uygun
olmayan maddelerin almasi ve sinir hücreleri arasindaki iliskiyi saglayan
maddelerin üretiminde azalma olmasi ön planda düsünülmektedir. Bulasici degildir.
Daha nadiren 50'li yaslarda da görülmektedir. Çok yavas, sinsi bir seyir
izlemektedir.
Demansli Bir Hastaya Yapabileceginiz Yardimlar:
Ilk olarak hastanin tek basina yasamamasi gerekmektedir. Yaninda yakinlari
kalmiyorsa, hiç degilse bir bakici bulunmalidir.
Bu kisi de hastalik konusunda bilgilendirilmeli ve karsilasilabilecek tehlikeler
konusunda uyarilmalidir. Hasta ile iletisim en üst düzeyde saglanmalidir.
Olabildigince konusmaya, kendi düsünce ve hislerini anlatmaya çalisilmalidir.Hasta
yapamadiklari ya da farkliliklari nedeniyle yargilanmamalidir. Kendisinin
yapabilecekleri isleri yapmalari yönünde desteklenmelidirler. Onun her isini
sizin yapmaniz uygun bir davranis degildir. Yemesi, içmesi, uyumasi,tuvalet
aliskanliklari, ilaçlarinin alimi belirli bir düzen içinde olmalidir. Olabilecek
degisikliklerde erken müdahale etmek gerekmektedir. Hastanin bulundugu mekan,odasi,
esyalari, giysilerinde degisiklikler yapilmamali, hasta kendini alisik oldugu
düzen içinde yasamalidir.
Aksamlari idrar kaçirmayi önlemek için ilaç kullanimi öncesinde, tuvalete daha
çok gitmeyi saglama, aksam idrarini çogaltacak bazi maddelerden (çay ,mesrubat,idrar
söktürücü gibi) kaçinilmalidir. Alkol,,kahve sinirliligi arttirip, münakasalara
yol açabileceginden ,alimlari engellenmelidir. Kendisi ile tartisilmamali,
azarlanmamali , yapamayacagi seyler istenmemelidir. Yürümesini kolaylastiracak
yürüteçlerin kullanimi tesvik edilmeli, hizli yürüme yerine sakin ,önüne bakar
sekilde dikkatli yürümesi saglanmalidir. Uykusu için ilaç baslanmadan önce
gündüz uykusunun önlenmesi, yatagini sadece gece kullanmasi, ayni saatte yataga
girme ve gündüz hareket miktarini arttirma, gece sivi aliminin azaltilmasi
uygundur. Varsani ve sanrilari oluyorsa, zitlasmayin,onunla konusacak baska
seyler bulun. Alinmayin, kizmayin ,onun gönlünü almaya çalisin. Yanici,keskin
parçalari olan ev-mutfak gereçlerini evden uzaklastirin. Sicak-soguk hissi yasla
birlikte kayboldugu için banyosunun suyunu siz ayarlayin. Pencereler, balkon ve
merdivenler yanina, düsmeye engel olacak trabzanlar yerlestirebilirsiniz. Tüm
bunlari saglama imkanina sahip degilseniz, bir bakimevine basvurmak idealdir.
Bulunacagi ortamdaki benzer özellikteki yasitlari ile daha hosça vakit de
geçirebilir. Bu durum utanilacak birsey degil, bilakis kisinin daha sosyal bir
yasanti sürmesine olanak saglayabilmektedir.
Dikkat Edilecek Noktalar :
Eve giren çikan kisilerin çok sayida olmasi hasta için zararlidir. Kisi asiri
gürültü, çok parlak renkli isiklardan korunmalidir. Hersey hastayi dinlendirecek
ve hos bir sekilde dikkatini çekecek özellikte olmalidir.
Ev esyalari düsmeyi,kazalari ve yaralanmayi önleyecek özelliklerde olmali,
keskin seylere dikkat edilmeli, yere saglam oturan özelliklerde olmali, zemini
kayganlastirip, düsmelere yol açabilecek malzemelerden kaçinilmali, esyalar
rahat hareket edecek, dolasmaya engel olmayacak sekilde düzenlenmelidir. Evden
tek basina disariya gitmeler, kaza ve kaybolmalara yol açabileceginden bakim
verenlerin dikkat etmesi saglanmalidir.
Görme keskinligi azaldigi için kazalari ya da esya ve gölgeleri yanlis
degerlendirmeyi (illüzyon) önlemek amaci ile oda iyi aydinlatilmalidir. Kisinin
daha önce severek kullandigi bir takim ufak esyalari (saat, kalem,tesbih, ruj,
parfüm, çanta gibi) yaninda olmali, sevdigi ve anilarini tazeleyebilecegi ,konusma
olanagi yaratabilecek albüm,resimlikler gözönünde bulunmalidir. Geçmiste yapip
zevk aldigi hobi ve aliskanliklarini ( bahçe ile ugrasma, çok yormayan sporlar,
resim, elisi, kolleksiyonculuk, ufak tefek tamiratlar, sarki söyleme , film
seyretme gibi) sürdürmeye özendirilmelidir.
|
